افشای اسرار بیماران در آیینه حقوق پزشکی

نویسنده

دکترای حقوق پزشکی از دانشگاه سوربن، فلوشیپ اخلاق زیستی، دانشیار و رییس مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید

چکیده
رازداری در ساحت پزشکی و حفظ اسرار بیماران، بایسته‌ای است که ریشه در اصول مسلم اخلاقی و عرفی داشته و سنگ بنای اعتماد میان پزشک و بیمار بر آن استوار است؛ از این روی، مورد حمایت قوانین و از ابعاد برجسته حقـوق پزشکی محسوب می‌شود؛ به-گونه‌ای که نقض آن با ضمانت اجرای کیفری مواجه می‌گردد. این مطالعه با هدف بررسی ماهیت و ابعـاد افشای اسرار بیماران در چارچوب حقوق پزشکی و تبیین استثنائات و احکام مترتب بر آن با رویکرد نقدی بر نظم حقـوقی کنونی، به صورت توصیفی به انجام رسید. یافته ها نشان داد که قاعده اولیه حاکم بر روابط پزشکی لزوم حفـظ اسرار بیمار و تحقق جرم و ایجاد مسئولیت کیفری در صورت افشای اسرار است؛ لیکن با استناد به نظم عمـومی و مصالح اجتماعی استثنائاتی به عنوان عوامل موجهه جرم بر این قاعده از سوی قوانین و عرف موجود (موارد اضطرار) در نظر گرفته شده که ارائه اسرار و اطلاعات پزشکی را به عنوان تکلیفی قانونی برعهده پزشک قرار داده است. به نظر می‌رسد با تکیه بر معیار «حمایت کافی» به جای تأکید بر «حمایت حداکثری» در رابطه با حفظ اسرار بیماران، لازم است ضمن تصریح قانونی بر موارد استثنایی افشای اسرار بیماران و نیز بروزرسانی قوانین موجود با امعان نظر به مسائل و بیماری‌های نوظهور، نسبت به رفع زمینه تشتت و ابهام و مآلا ایجاد شفافیت و انسجام حقوقی، توجه و اهتمام بیشتری صورت پذیرد.

کلیدواژه‌ها


منابع
1.  نجاتی، مهدی، مطالعه تطبیقی مسوولیت پزشک در فقه و حقوق ایران، چ اول، تهران، انتشارات حقوقی، 1389، ص 160، 162.
2.   غررالحکم، جلد دوم، صص 668 و 832.
3.   دیبایی، امیر، چکیده اخلاق و قوانین پزشکی، قم: دفتر نشر معارف، چاپ اول، 1381.
4.   جواد پور، مریم، طبیبی، مرتضی وراعی، مسعود، بررسی رازداری پزشکی در فقه و حقوق، فصلنامه حقوق پزشکی، سال چهارم،
     شماره سیزدهم، تابستان 1389، ص 134.
5.   قانون مجازات 1810 فرانسه مشهور به کد ناپلئونی.
6.   پاد، ابراهیم، حقوق کیفری اختصاصی جرایم علیه اشخاص، تهران، انتشارات دانشور، 1385، چاپ اول، ص، 1317.
7.   به نقل از مجموعه قوانین و مقررات پزشکی و دارویی، تدوین نگارنده، انتشارات حقوقی، 1381، ص 5، 135، 142، 247، 368.
8.   پاد، ابراهیم، حقوق کیفری اختصاصی، جلد اول، چاپ سوم، 1352، ص 416، 425، 429.
9.    Thous Venin, Dominique, Le Secret Medical et L’information du malad, Presses Universities de Lyon, P 148.
10.  معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1360 چاپ چهارم، ج دوم، حرف د – ق.
11.   زراعت، عباس، حقوق جزای اختصاصی (1)، جرایم علیه اشخاص، تهران، انتشارات فکر سازان، اسفند 85، چاپ سوم، نگین، ص 362.
12.   جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، انتشارات گنج دانش، ص 356.
13.    Bissardon, Sebasteien, Guide du Langage juridique, Litec, P 267.
14.   اردکانی و احمدی، منبع پیشین، ص 101.
15.   نشریه شماره 12 نظام پزشکی، ص 78.
16.    Le Secret Professionnel et L’hopital, doin, Assistance Hopitaux, P 127.
17.   اردکانی و احمدی، پیشین، ص110به نقل از:
Graeme Laurie. (2004). GENETIC PRIVACY: A Challenge to Medico-Legal Norms. UK: Cambridge University Press.
18.   ولیدی، محمد صالح، حقوق جزای اختصاصی جرائم علیه اشخاص، تهران، انتشارات امیرکبیر 1373، چاپ سوم، ج دوم، ص 255.
19.   نوبهار، رحیم، حمایت کیفری از حوزه‌های عمومی و خصوصی، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل، 1387، ص 248.
20.   عباسی، محمود. افشاء اسرار بیماران. جلد 9. سلسله مباحث حقوق پزشکی. چاپ اول. تهران: انتشارات حقوقی. سال 1382،
      صص 68 و67.
21.   قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران و آیین‌نامه‌های مرتبط. (1385). چاپ اول. تهران. پیشگامان توسعه،
       صص 15، 23 و 25.
22.   رک: افشاء اسرار بیماران، تآلیف نگارنده، جلد نهم از سلسله مباحث حقوق پزشکی، همان.
23.   معین، محمد، فرهنگ فارسی، ص 1659.
24.   اردبیلی، محمد علی، حقوق جزای عمومی، جلد اول، نشر میزان، ص 188.
25.   شرقاوی، شهابی إبراهیم. التزام الطبیب حفظ أسرارالمرضی «الأصل والاستثناء» ـ دراسه فی تشریعات مصر والإمارات و الکویت مقارنه
       بنصوص المیثاق الإسلامی العالمی للأخلاقیات الطبیه والصحه، مجله الحقوق، فصلیه علمیه محکمه، السنه الثانیه والثلاثون،
       العدد الثالث، تصدر عن مجلس النشر العلمی ـ جامعه الکویت، 1429 هـ. ق. صص188و 189.
26.   نوربها، رضا، زمینه حقوق جزای عمومی، چاپ ششم، انتشارات گنج دانش و دادآفرین، 1381، ص 491-306.
27.   عباسی، محمود، مجموعه قوانین و مقررات پزشکی و دارویی (1383).
28.   امام خمینی (ره)، تحریرالوسیله، جلد دوم، ص 448.
29.   ماده 169 قانون تحقیقات جنایی مصر.
30.   مدنی، سید جلال الدین، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، نشر گنج دانش، 1370، ص 501.
31.   شجاع‌پوریان، سیاوش، مسئولیت مدنی ناشی از خطای شغلی پزشک، انتشارات فردوسی، 1372، صص 210-209.
32.   Houvenin, Dominique, Le Secret Medical et L’information du malad, Ibid, P 259.
33.   مجموعه نظرهای مشورتی اداره حقوقی وزارت دادگستری، تدوین، مرتضی محسنی و مرتضی کلانتریان، ص 142.
34.   قضایی، صمد، پزشکی قانونی، انتشارات دانشگاه تهران، 1366، ص 20.
35.   شجاع پوریان، سیاوش. مسؤولیت قراردادی پزشک در برابر بیمار. چاپ اول. تهران: انتشارات فردوسی، سال 1389، ص 262، 273.
36.   آل شیخ مبارک، قیس بن محمد، حقوق و مسئولیت پزشکی در آیین اسلام، ترجمه نگارنده؛ انتشارات حقوقی، ص 197.
 افشاء اسرار بیماران، جلد نهم از سلسله مباحث حقوق پزشکی، تألیف نگارنده، بخش اول: مطالعه تطبیقی افشاء اسرار بیماران